17 Pa藕dziernik 2018    |    Imieniny: Lucyny, Ma砱orzaty, Wiktora

Urz膮d Gminy Soko艂y

ul. Rynek Mickiewicza 10
18-218 Soko艂y
tel.: (86) 476-30-10
fax.: (86) 219-41-64
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczy膰, konieczne jest w艂膮czenie obs艂ugi.
Godziny pracy Urz臋du
7:30 - 15:30
Nr konta: 90 8766 0005 0000 0824 2000 0010
Jeste艣 tutaj: HomeTurystykaZabytki architektury i budownictwa

Zabytki architektury i budownictwa

Zabytki architektury i budownictwa

a) zabytki sakralne

      Na terenie gminy zabytkow膮 architektur臋 sakraln膮 reprezentuj膮:

      W Soko艂ach: Ko艣ci贸艂 cmentarny, barokowy, dawna cerkiew unicka bazylian贸w z 1758 roku, przeniesiona do Sok贸艂 z Tykocina w 1833 r. Drewniany, konstrukcji zr臋bowej, szalowany, jednonawowy, na planie prostok膮ta, zamkni臋tego od strony pn. tr贸jbocznie; przy cz臋艣ci prezbiterialnej od wsch. prostok膮tna, niska zakrystia. To najstarszy zabytek drewnianego budownictwa sakralnego znajduj膮cy si臋 na terenie gminy. Na cmentarzu grzebalnym znajduje si臋 r贸wnie偶 dzwonnica wystawiona w 1835 roku. Drewniana, na rzucie prostok膮ta, dach namiotowy, kryty blach膮.

      Dominuj膮c膮 budowl膮 w Soko艂ach jest Ko艣ci贸艂 parafialny p.w. Wniebowzi臋cia N.M.P., wzniesiony w latach 1906 鈥 1912, wg projektu Franciszka Przec艂awskiego. Neogotycki, murowany z nieotynkowanej ceg艂y. Zbudowany na planie krzy偶a 艂aci艅skiego, o tr贸jnawowym, halowym, sze艣cioprz臋s艂owym dwuwie偶owym korpusie, z transeptem  przy drugim od po艂udnia prz臋艣le; nawy boczne zako艅czone p贸艂kolistymi absydami. Ko艣ci贸艂 konsekrowany w 1931 r., remontowany w 1977 i w pierwszym dziesi臋cioleciu XXI w. wystr贸j ko艣cio艂a jednorodny, neogotycki ok. 1920 鈥 30, wykonany przez warszawsk膮 firm臋 M. Kroczewskiego i Z. W臋grzeckiego. Cmentarz ko艣cielny otoczony jest zabytkowym ogrodzeniem 鈥 murem zbudowanym w pocz膮tku XX w.

      W Waniewie: Ko艣ci贸艂 parafialny p.w. Wniebowzi臋cia N.P. Marii. Wzniesiony w latach1870-1877, zniszczony w 1944, odbudowany 1946-1950. orientowany, neoroma艅ski, murowany z ceg艂y, tynkowany. Zbudowany na planie prostok膮ta  z tr贸jboczn膮 absyd膮 od wschodu, stanowi膮c膮 zamkni臋cie wyodr臋bnionego we wn臋trzu, jednoprz臋s艂owego prezbiterium, przy kt贸rym s膮 prostok膮tne skarbczyk i zakrystia. Dach dwuspadowy, kryty blach膮.

      W pn. - zach. naro偶niku ogrodzenia ko艣cielnego znajduje si臋 dzwonnica. Neoroma艅ska wystawiona w 1887 r. murowana z ceg艂y i otynkowana. Czworoboczna, o 艣ci臋tych naro偶ach opi臋tych uskokowymi szkarpami. Dach namiotowy, kryty blach膮, na wierzcho艂ku a偶urowy 偶eliwny krzy偶 z promienist膮 glori膮.

      Na cmentarzu grzebalnym, za艂o偶onym w 1836 roku w pd. 鈥 zach. cz臋艣ci wsi znajduje si臋 kaplica wzniesiona ok. 1880 roku, o charakterze p贸藕noklasycystycznym. Murowana z ceg艂y, tynkowana, na planie prostok膮ta. Szczyt tr贸jk膮tny o falistej linii bok贸w, w nim wn臋ka z ludow膮 rze藕b膮 Chrystusa Frasobliwego. Dach dwuspadowy o fali艣cie wygi臋tych po艂aciach, kryty dach贸wk膮.

      Wszystkie te zabytki sakralne znajduj膮 si臋 w rejestrze zabytk贸w nieruchomych.

      Na terenie Waniewa u zbiegu dawnej ulicy Psiej i Konowr贸t znajduje si臋 kapliczka przydro偶na, drewniana, s艂upowa. Wewn膮trz ludowa rze藕ba Chrystusa Frasobliwego. Zosta艂a ustawiona w ko艅cu XIX w.

      Jeszcze jedna kapliczka s艂upowa usytuowana jest przy bocznej drodze z Waniewa do Pszcz贸艂czyna, pochodzi z pocz膮tku XX w. Na drewnianym s艂upie, przeszklona prostopad艂o艣cienna kapliczka nakryta czterospadowym daszkiem. Wewn膮trz stoj膮ca ludowa figurka Matki Bo偶ej.

     Przy wyje藕dzie ze wsi Waniewo w kierunku Kowalewszczyzny ustawiona jest figura przydro偶na, ufundowana w 1855 roku przez Artura Orsettiego. Na kostkowym murowanym cokole z tablicami inskrypcyjnymi, czworoboczny, baniasto wybrzuszony postument, na kt贸rym rze藕ba Immaculaty. Figura otoczona jest 偶eliwnym, neogotyckim ogrodzeniem.

      Interesuj膮ca kapliczka znajduje si臋 r贸wnie偶 we wsi Bruszewo, na posesji p. Zalewskich, w cz臋艣ci wsi nazywanej Le艣nikiem. Na cementowym postumencie murowana z ceg艂y, tynkowana kolumna na planie sze艣ciok膮ta. W niej wn臋ka z ludow膮 figur膮 Matki Bo偶ej z dzieci膮tkiem. Dach sze艣ciospadowy, blaszany, zwie艅czony 偶eliwnym krzy偶em. Figura opatrzona jest dat膮 1793 r., wed艂ug relacji mieszka艅c贸w jest jedyn膮 pozosta艂o艣ci膮 po zabudowie dworu, jaki mia艂 sta膰 w tym miejscu.

      We wsi Perki Bujenki w 1915 roku mieszka艅cy wznie艣li kapliczk臋 po艣wi臋con膮 Matce Bo偶ej jako voto dzi臋kczynne za ocalenie wsi i mieszka艅c贸w z po偶ogi wojennej. Jest to murowana kapliczka na planie prostok膮ta, tynkowana, we wn臋ce obraz Matki Bo偶ej z Dzieci膮tkiem pod wn臋k膮 tablica z napisem:  鈥濵atce Boga MARYI za ocalenie wsi podczas wojny, dn. 15 sierpnia 1915 r.鈥, daszek dwuspadowy z  czerwonej dach贸wki.

      Ponadto na terenie ca艂ej gminy znajduje si臋 wiele krzy偶y przydro偶nych z ko艅ca XIX i pocz膮tku XX w. cz臋sto jest to 艂膮czenie kamiennego postumentu z 偶eliwnym krzy偶em wykonanym przez miejscowych kowali. Zabytki kultury sakralnej s膮 otoczone zar贸wno opiek膮 Ko艣cio艂a i miejscowej ludno艣ci.

b) dworki

      Na terenie gminy w przesz艂o艣ci zdecydowanie dominowa艂o osadnictwo drobnoszlacheckie, niewielki by艂 odsetek wi臋kszych d贸br. Najs艂ynniejszy dw贸r, bo szczeg贸艂owo opisany przez Zygmunta Glogera znajdowa艂 si臋 w Kowalewszczy藕nie, niestety obiekt si臋 nie zachowa艂, pozosta艂y jedynie 艣lady po zespole dworskim, z cz臋艣ci膮 drzew i stawem.

      Przyk艂ad droboszlacheckiego dworku wybudowanego w ko艅cu XIX wieku mo偶na obejrze膰 we wsi Jamio艂ki Godzieby na posesji pa艅stwa W艂adys艂awa i Aliny D膮browskich. Jednokondygnacyjny, murowany z ceg艂y, tynkowany budynek na planie wyd艂u偶onego prostok膮ta, kryty blach膮. Budynek jest bezstylowy, nie posiada 偶adnych ornament贸w architektonicznych, z wyj膮tkiem gzymsu oddzielaj膮cego zasadnicz膮 bry艂臋 od dachu i wn臋ki z g艂贸wnym wej艣ciem, we wn臋ce dwie kolumny, po obu stronach drzwi.

c) budownictwo zabytkowe

      Na terenie gminy zachowa艂o si臋 kilka zabytkowych budynk贸w murowanych o r贸偶nym przeznaczeniu i do艣膰 liczne drewniane budynki mieszkalne. Cz臋艣膰 budynk贸w jest w z艂ym stanie i istnieje spore prawdopodobie艅stwo, 偶e mog膮 przesta膰 istnie膰, rozebrane przez w艂a艣cicieli. Nie ma powszechnego poczucia, 偶e posiadaj膮 one warto艣膰 zabytkow膮.

      W Soko艂ach, przy plebani mie艣ci si臋 wzniesiony ok. 1830 r. murowany z ceg艂y, tynkowany, klasycystyczny lamus, zwany te偶 spichlerzem pleba艅skim. Budynek jest pi臋trowy, podpiwniczony. Okna zamkni臋te p贸艂koli艣cie. Fasada wsparta uko艣nymi skarpami, wej艣cie uj臋te parami p贸艂kolumn. Dach dwuspadowy, kryty dach贸wk膮. Budynek wymaga renowacji, jest wpisany do rejestru zabytk贸w nieruchomych.

      W Waniewie znajduje si臋 dom parafialny, drewniany, wzniesiony w ko艅cu XIX wieku. Usytuowany jest we wschodniej pierzei dawnego rynku, o konstrukcji zr臋bowej, cz臋艣ciowo szalowany, dach dwuspadowy. Zar贸wno dom parafialny jak i plebania wpisane s膮 do rejestru zabytk贸w jako zesp贸艂 ko艣cio艂a parafialnego. Plebania zosta艂a wzniesiona w 1903 roku, usytuowana jest na p艂d. 鈥 wsch. od ko艣cio艂a. Oparta na planie prostok膮ta z przybud贸wkami, p贸艂torakondygnacyjna. Elewacja g艂贸wna p贸艂nocna (wychodz膮ca na rzek臋 Narew) trzyosiowa, dwukondygnacyjna w cz臋艣ci 艣rodkowej, w partiach bocznych parterowa.

      Ciekawy architektonicznie i historycznie jest r贸wnie偶 budynek Szko艂y Podstawowej w Soko艂ach., znajduj膮cy si臋 na ulicy Ko艣cielna 5. Murowany, tynkowany wzniesiony w 1934 roku, od pocz膮tku z przeznaczeniem do cel贸w edukacyjnych. Budynek dwukondygnacyjny z u偶ytkowym poddaszem na planie prostok膮ta, z przybud贸wkami. Innym interesuj膮cym budynkiem w Soko艂ach jest kamienica usytuowana przy ulicy Nieca艂ej 2, pochodzi z pocz膮tku XX wieku, godne uwagi s膮 balkonowe kute balustrady, ciekawy jest tak偶e murowany z ceg艂y otynkowany z pocz膮tku XX wieku dom przy ulicy Mazowieckiej 5. Oba budynki maj膮 znaczenie dla historii Sok贸艂 z racji licznych publicznych funkcji jakie pe艂ni艂y (urz膮d gminy, policji, biblioteki, 艣wietlicy szkolnej). Godne uwagi s膮 r贸wnie偶:  budynek znajduj膮cy si臋 w Stacji Soko艂y (dworzec kolejowy w Kruszewie Brodowie 51), pochodzi z lat dwudziestych XX wieku, by艂 przeznaczony dla pracownik贸w kolei. Na wyd艂u偶onym planie prostok膮ta jednokondygnacyjny, nietynkowany budynek, a tak偶e murowany budynek inwentarski znajduj膮cy si臋 w obr臋bie parafialnej plebani, a tak偶e dwa domy murowane w miejscowo艣ci Kowalewszczyzna, dom nr 15 i 24, niestety oba s膮 w do艣膰 z艂ym stanie.

      Na terenie gminy zachowa艂y si臋 drewniane budynki mieszkalne posiadaj膮ce warto艣膰 zabytkow膮, ci膮gle mo偶na odnale藕膰  interesuj膮ce obiekty.

Uk艂ad przestrzenny typowej zagrody: dom ustawiony do drogi najcz臋艣ciej kalenicowo, za nim prostopadle do drogi sytuowana jest zabudowa inwentarska po jednej lub po obu stronach podw贸rza. Ca艂o艣膰 poprzecznie zamyka stodo艂a ustawiona r贸wnolegle do drogi.

Tradycyjne drewniane budownictwo najcz臋艣ciej w proporcji przyziemia do wysoko艣ci dachu pozostaje w stosunku 1:1, czasami 1:1,5. Szczyty dom贸w s膮 najcz臋艣ciej zdobione listwami u艂o偶onymi w jode艂k臋 lub pionowo. Elementami zdobi膮cymi s膮 najcz臋艣ciej: naro偶niki, okna, okiennice, ganki, drzwi. Najciekawsze budynki drewniane na terenie gminy Soko艂y znajduj膮 si臋:

  • Jab艂onowo K膮ty 鈥 dom nr 1.
  • Krzy偶ewo 鈥 dom nr 11.
  • Perki Lachy 鈥 dom nr 8.
  • Soko艂y:
    • ul. Kolejowa - domy nr 13 i 18;
    • ul. Ko艣cielna - dom nr 6;
    • ul. Mazowiecka - domy nr 3, nr 6, nr 7, nr 13, nr 10, nr 16;
    • ul. Nowy 艢wiat - domy nr 1, nr 7, nr 9, nr 24;
    • ul. Wygoda - dom nr 3;
    • ul. Szosa Mazowiecka - dom nr 2;
  • Waniewo 鈥 domy nr 6,10, 25, 35, 39, 42, 43, 45.

 

 

PPEcen

ceidg


logo-ostrzezenie

kowr-logo

parafiaSokoly